ปรากฏการณ์อยากกระโดดลงจากที่สูง (high-place phenomenon)

เห็นแอดมินพูดถึงเรื่องการฆ่าตัวตาย ทำให้ผมนึกถึงเคสการศึกษาเรื่องนึงที่ถูกเผยแพร่เมื่อประมาณ 2-3 ปีที่แล้ว เป็นงานวิจัยของนักศึกษาปริญญาเอกด้านจิตวิทยา เจนนิเฟอร์ แฮมีส พร้อมด้วยทีมงานภาควิชาจิตวิทยา ของมหาวิทยาลัยฟลอริดา เกี่ยวกับเรื่องแรงกระตุ้นประหลาดที่ทำให้คนเราอยากกระโดดลงจากที่สูงทั้ง ที่ไม่ได้รู้สึกอยากตาย

เขาเรียกปรากฏการณ์นี้ว่า “ปรากฏการณ์ที่สูง (high-place phenomenon)”

เคยมั๊ยครับเวลาที่เราขับรถผ่านสะพานสูงๆ เรามองเห็นว่าข้างล่างมันอยู่ต่ำลงไปแค่ไหน แล้วอยู่ๆความคิดชั่ววูบหนึ่งก็ทำให้เราก็มีความรู้สึกอยากจะขับรถดิ่งลงไป ข้างล่างทั้งๆที่ไม่ได้มีความรู้สึกอยากฆ่าตัวตายเลยซักนิดเดียว แล้วความคิดนั้นก็ทำให้เราใจหายแว๊บ

มันก็คล้ายๆกับเวลาที่เราขึ้นไปยืนอยู่ที่ขอบสะพานหรือดาษฟ้าตึกสูงๆซักแห่ง มองลงไปข้างล่าง เห็นรถและผู้คนอยู่ลิบๆ แล้วก็เกิดความรู้สึกอยากโดดลงไป นักวิจัยเรียกสิ่งนี้ว่า “แรงกระตุ้นของการอยากกระโดดลงจากที่สูง”

แต่ทำไมเราต้องมีแรงกระตุ้นประหลาดๆที่ขัดต่อความอยู่รอดแบบนั้น?

เจนนิเฟอร์และทีมงานทำการสำรวจกลุ่มนักศึกษาจำนวน 431 คน เกี่ยวกับความรู้สึกถึงแรงกระตุ้นของการกระโดดจากที่สูง โดยนักศึกษาทั้งหมดจะได้รับการสำรวจเกี่ยวกับนิสัย สภาพจิตใจ และสภาวะกดดันด้วย

มันเป็นเรื่องปกติที่คนซึ่งกำลังอยู่ในความเศร้าหรือมีความทุกข์คิดอยากจะ กระโดดลงมาจากสะพานสูง เพราะพวกเขามีความปรารถนาในความตาย แต่ที่น่าสนใจคือมากกว่า 50% ของผู้ที่ไม่คิดอยากตาย และไม่เคยคิดที่จะฆ่าตัวตายก็เคยมีความรู้สึกนั้นเช่นเดียวกัน อย่างน้อยก็ครั้งหนึ่งหรือมากกว่านั้น

นอกจากนี้ยังพบว่าความรู้สึกนี้จะเข้มข้นเป็นพิเศษในผู้ที่มีประสาทสัทผัสไว และมีความวิตกกังวลสูง แต่ไม่ได้หมายความว่าพวกเขาอยากจะตายเพราะมีความวิตกกังวล แต่สถานที่อันตรายจะส่งผลกระทบทางกายภาพต่อบุคคลกลุ่มนี้มากกว่า เช่น หัวใจเต้นเร็ว หายใจถี่ขึ้น และร่างกายจะตีความว่าพวกเขากำลังอยู่ในอันตราย

แล้วความรู้สึกอยากกระโดดลงไปช่วยอะไรพวกเขาได้?

ลองจินตนาการถึงตัวเราเดินออกไปที่ขอบดาษฟ้าตึก ทันทีที่เราเห็นภาพเบื้องล่าง สัญชาตญาณแรกจะบอกให้เราถอยออกมาทันที แต่หากจะพิจารณาแล้ว พื้นที่ๆเรายืนนั้นแข็งแรง และเราจะปลอดภัยตราบใดที่เราไม่ก้าวเลยขอบตึกออกไปซะเอง ซึ่งมันอยู่ภายใต้การควบคุมของเรา แล้วทำไมเราต้องถอยออกห่างในเมื่อตรงจุดนั้นมันปลอดภัย?

คำตอบสำหรับคำถามนี้ก็คือ ตัวเรารู้ดีว่ามันมีบางอย่างล่อลวงให้เรากระโดดลงไป นั่นคือแรงกระตุ้นที่จะกระโดดจากที่สูง เราจะตกอยู่ในอันตรายถ้าเรายืนอยู่ตรงนั้นนานเกินไป และสัญชาตญาณก็สั่งให้เราถอยห่างออกมา

มันเป็นอุบายที่แยบยลของกลไกภายในตัวเรา เรากลัวที่จะกระโดดลงไป เพราะเรารู้ว่ามันมีสิ่งกระตุ้นให้เรากระโดดลงไป เราจึงตอบสนองด้วยการถอยออกมา แม้สมองที่ทำงานด้านเหตุผลจะประมวลผลว่าเราจะปลอดภัย แต่มันก็ปลอดภัยกว่าที่เราจะไม่เอาตัวไปอยู่ในจุดที่หมิ่นเหม่

และนี่อาจถือเป็นความฉลาดอีกอย่างหนึ่งที่ซุกซ่อนอยู่ในสัญชาตญาณอันซับซ้อนของเรา

ζ-Zeta S.
Journal of Affective Disorders (Feb 2012)
อ่านเพิ่มเติม

comments

You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.

ถ้าไม่อยากเปิดเผยตัวตน เม้นท์ตรงนี้ก็ได้จ้า